Even Omkijken

door Joop Peeters.

Vrij...en Nu?

VOORSCHOTEN. Donderdag wordt overal met veel festiviteiten gevierd dat het 60 jaar geleden is dat heel Nederland bevrijd werd van de Duitse onderdrukking. Nazi-Duitsland was verslagen, officieel op 5 mei 1940, maar in de praktijk al op de avond van de 4e mei. In Voorschoten trokken de Duitsers zich terug in hun kampementen inclusief de Ortscommandant, de werkelijke machthebber in het dorp. Voorschoten was vrij, maar ook gezagsloos.Vlaggen werden uitgestoken en de bewoners feliciteerden elkaar. Jongeren vonden elkaar en namen wraak op die burgers, die heulden met de vijand. Wie het sein daartoe gaf is niet bekend, maar een horde jongeren in de leeftijd van 17 tot 20 jaar ging met kappersscharen, tondeuses en bussen rode menie naar de woningen van de moffenhoeren in het dorp. De jonge vrouwen werden vastgehouden terwijl met woest geweld het hoofdhaar werd afgeknipt en door middel van tondeuses het hoofd kaal gemaakt werd. Met een kwast werd de menie op de hoofdhuid aangebracht. Ouderen stonden er bij en keken er naar. Tragisch was het dat alleen, dat wat we nu noemen de modale vrouw werd gepakt en niet de officiershoeren uit de gegoede stand van Voorschoten. Die ontsprongen de vernedering. De volgende dag gingen de leden van de Binnenlandse strijdkrachten een rondje Voorschoten maken en pakten een aantal NSB-ers op. Wie de bevrijding meegemaakt heeft, die weet nog hoe op een boerenkar een NSB-er stond, geboeid met kettingen en regelmatig geschopt en geslagen door omstanders. Voor het gemeentehuis op de Leidseweg werd hij de kar afgetrapt en overgedragen aan het Militair Gezag. Uiteindelijk is de man meer dood dan levend naar Leiden overgebracht. De burgers van Voorschoten hadden evenals elders het gezag in eigen hand genomen. De grote bonzen van de NSB en de Germaanse SS hadden inmiddels al hun biezen gepakt. Op de 5e mei vertrok vanuit de gymnastiekzaal achter het gemeentehuis een stoet van vrouwen met kale koppen en mannen in gescheurde kleren richting Leiden, alwaar zij overgedragen werden aan het aldaar zetelende Militair Gezag (MG) en in kazernes werden opgesloten. Ook in Voorschoten kwam een militair bestuur onder leiding van de reserve kapitein Wagtendonk en deze werd bijgestaan voor leden van de Binnenlandse strijdkrachten, mannen zonder gedegen opleiding, die tal van politietaken moesten uitoefenen. Na twee dagen werd het MG bijgestaan door politie-agenten en samen met onder andere waarnemend burgemeester Otto Viveen, Dr. Martinus van der Stoel en nog enige notabelen van het dorp kwam er weer gezag in het dorp. Mannen en vrouwen, die opgepakt werden door de Binnenlandse strijdkrachten werden na aanhouding eerst gebracht voor een commissie onder voorzitterschap van Dr. Van der Stoel. Die commissie sprak veel aangehoudenen vrij omdat zij via roddel opgepakt waren.

Het duurde vier dagen voordat de burgerij van Voorschoten tot orde werd geroepen door burgemeester Otto Viveen en tot de verzamelde burgers sprak hij een indrukwekkende rede uit met de titel ’Vrij... en Nu?’ Hij sprak over vrijheid in gebondenheid. Toonde begrip voor de woede van het volk, maar veroordeelde handelingen, die vijf jaar door de Duitsers en hun Handlangers gepleegd werden en overgenomen waren door de losgeslagen zogenoemde vrijheidsstrijders. Hij prees de verzetsstrijdersen betreurde de Voorschotense verzetsstrijders die in het laatste jaar van de oorlog vooral de de Germaanse SS opgepakt werden en ter dood gebracht. Heel moeizaam kwam in die meimaand, nu zestig jaar geleden, het gewone leven in Voorschoten weer terug. Vijf jaar lang werd iedere goede Nederlander gedwongen te liegen en te bedriegen. Ook het gemeente archief van Voorschoten is nog steeds tussen de jaren 1940 en 1945 zeer onbetrouwbaar omdat alle verslagen van officiele instanties geen juiste weergave konden zijn omdat de Duitsers, die ook onder ogen kregen. Zo kon het gebeuren dat Otto Viveen als een zacht eitje werd afgeschilderd, terwijl hij juist met de hulp van het verzet Voorschoten nog enigszins dragelijk door de hongerwinter hielp. Het duurde nog tot 9 november 1945 voordat Voorschoten weer een eigen gemeenteraad kreeg. Niet gekozen, maar gevormd uit de bloedgroepen van de gemeente. De kritiek op de rijksoverheid was groot en zoals de geschiedenis geleerd heeft zeer terecht. Vanuit Londen werd een plan gevormd door mensen, die tijdens de bezettingsjaren buiten Nederland verbleven. Vele burgers zagen direct na de Bevrijding die mensen gewoon als weglopers en het zou ook nog vele maanden duren voordat Wilhelmina zich in Nederland waar kon maken. Ook de vorstin werd gezien als een vrouw, die haar volk in de steek gelaten had. Het zou nog jaren duren voordat Nederland de bezettingsjaren te boven zou komen.